شکارو شکارچیان طوفشیرین هفتکل

بنام خدا                                            

                     شکا ر........نوشته : منوچهرافشاری                                              

  مردم  عام گویند  که  شکار عاقبت  ندارد . و   کسی  که  با بی رحمی  حیوانات را شکار  نماید  خود  نیز  به  روز  همین صید ها  گرفتار خواهد شد .

 

 

 

 

 

    یکی  از تفریح های مردم  هفتکل   علاقه به صید  حیوانات و پرندگان  می باشد . که این کار ریشه تاریخی در حیات بشری دارد

 روزگاری  انسان های اولیه  با شکار حیوانات   به زندگی خود ادامه حیات می دادند . و هم اکنون هم  صید وصیادی در استفاده از منابع خدادادی  در آب ها (ماهی ها و سایر آبزیان  ) ودر خشکی باصید پرندگان و حیوانات  شکاری  ادامه دارد . ولی اکنون  شکار پرنده و حیوانات  بیشتر جنبه  تفریحی  بخود گرفته است . و صید ماهی و میگو و .....در ردیف  شغل  های مردم  حاشیه  دریاها و اقیانوس ها و  رود خانه ها (آب ها )قرار دارد .

 در ابتدای  تشکیل شهرستان هفتکل   به علت  عدم  اکتشاف نفت و  گسترش شهر نشینی  در منطقه .  حیوانات  زیادی   در  این حوالی زندگی میکردند  که  اکنون  دیگر  به حداقل رسیده اند  مانند آهو  . قوچ . میش .   بز کوهی . گرگ . کفتار . روباه . شغال و حیواناتی هم در این منطقه زندگی می کرده اند  که حال دیگر  اصلا" یافت نمی شوند . مانند یوز پلنگ و پلنگ . 

  در زمان های قدیم ( تا حدود 100 سال قبل ) به علت شغل دامداری و ییلاق و قشلاق و   فراوانی  حیوانات شکاری  از جمله قوچ و میش و بز کوهی و آهو و  و پرنده ها و  غیره...... شکار حیوانات  در حد نیاز   صید می گردید و .. بیشترین پروتئین  مورد نیاز مردم  از این راه تهیه می شد و به علت کم بود جمعیت   و بالا بودن  حس  دوستی و همسایه گری. . هر وقت کسی شکاری صید می نمو د  حق و سهم   اطرافیان محفوظ بود . و چون  شکار شغل  ابا و اجدادی  خیلی از مردم  هفتکل بود   . برخی از فرزندان   نیز  عشق وعلاقه وافری  به صید وصیادی از خود بروز می دادند . بطوریکه یاد و خاطره  تفنگ پدر و پدر بزرگ ها   شور و شوق خاصی را در دل  پسران  بوجودمی اورد .  به مرور زمان  با توسعه صنعت نفت در هفتکل  و ایجاد شغل.و افزایش جمعیت  در منطقه .از فراوانی حیوانات شکاری کاسته . و  وابستگی مردم به تامین  پروتئین  از راه شکار محدود  شد (جند نفری  از شکار چیان قدیمی  هنوز  به اینکار اهتمام می ورزیدند ) ضمن اینکه با بوجود آمدن اداره محیط زیست و حفاظت از حیوانات شکاری  صید وصیادی  محدود گردید . ولی آنهائی  که  جوانی خود را  با سپری کردن با شکارچیان  قدیم گذرانده بودند  .تفنگ  و شکار را  بعنوان  وسیله  تفریح  مورد استفاده قرار میدادند .و ضمن اینکه به مرور زمان به علت صید گسترده و بدون محدودیت  آمار  حیوانات  نیز کم می شد  و احتمال انقراض  آنها نیز وجود داشت . ولی با تمام این حرف ها  شکار  در حالت تفریحی  ادامه  داشت . هم اکنون هم هستند شکار چیانی  که اگر احتمال  وجود  یا خبر پیدا شدن  شکار را در منطقه بشنوند  دور از چشم اداره محیط زیست و شکار بانی  . به شدت پیگیر  صید  ان  خواهند شد .  هر چند که توان  و رمق  سابق  را ندارند  ولی جان سختی  حادی  را که در حال صید و شکار حیوانات  از خود بروز می دهند  بسیار ستودنی است .

 حال باز به طوفشیرین برمی گردیم و مسئله شکار را در شعاع  دید خود  مورد بررسی  قرار میدهم . از آنجا  که تهیه  تفنگ  از قدیم الایام   برای شکا رچیان هزینه بر بوده است  کپی برداری  از تفنگ نیز  با  توجه به عشق و علاقه   برای دوستداران آسان می نمود و ساخت  تفنگ  سر پر ویا به اصطلاح  محلی  پوز پر  یکی از کوتاه ترین راه  های  رسیدن  به هدف بود . و در این میان بودند افرادی  که به ساخت  تفنگ پوز پر  مبادرت می ورزیدند و چنان مهارت  یافته بودند . بطوریکه  شناخت تخصصی مجربی را در رابطه با  لوازم مورد نیاز  برای  ساخت قنداق و لوله  تفنگ   بدست آورده بودند و تفنگ های  از درجه یک تا دو الی  سه  را هم دسته بندی کرده و با توجه به سفارش  متقاضی  تفنگ  می ساختند . ضمن اینکه  عایدی  آنها از ساخت  تفنگ  بسیار اندک و جزئی بود و بیشتر ین   عشق و جذبه و لذت آنها در ادامه کارشان بود . مثلا" می گفتند  لوله فرمان  فولوکس واگن (خودروی قدیمی ) گزینه خوبی  برای تفنگ پوز پر   است. ولی به علت کم بودن لوله فرمان اسقاطی  ماشینهای قدیمی  . از لوله ها ی بدون درز  گاز شهری شرکت نفتی که از انگلیس می آوردند .وبه لوله های  هایل پریشر (پر فشار ) که به زبان  محلی به آنها های پریشن می گفتند استفاده می شد.  خصوصیت این لوله ها در این بود که خاصیت ارتجاعی داشتند و در اثر انفجار لوله کمی  ورم می کرد و سپس به حالت اولیه برمی گشت و اکنون مشابه  آن در ایران ساخته می شود .  که برای گاز شهری خانگی استفاده می شود . یکی از مشکلاتی که این تفنگ های پوز پر داشتند . خطر ناشی از انفجار ته لوله بود که محل جوش خوردن  چاشنی انفجارتفنگ بود  که گاهی اوقات برخی افراد ناشی  اقدام به ساخت و جوشکاری غلط می کردند و در هنگام شکار در ته لوله انفجار صورت می گرفت و شکار چی از بین می رفت  و یک بار فردی بنام علی براتی در اثرهمین نوع  انفجار  دستش اسیب فراوان دید . و او را برای معالجه به اهواز فرستادند .تا از خطر  بیشتر جلوگیری شد .    .......  و یا چوب  درخت  گردوو بلوط    برای  قنداق گزینه  خوبی است . ولی   بعلت  عدم وجود این درختان در هفتکل . از چوب درخت  کنا ر( سدر ) که به وفور در خوزستان پیدا می شود  استفاده می شد .ولی  در هر صورت  این افراد لوازم کار خود  را خوب می شناختند . ویکی از همین افراد مرحوم  ملک حسین  عسگری  از طایفه چهارده چریک  می باشد  که تفنگ های بسیاری  را  برای مردم  ساخته بود وبعد از وفات  وی   روی  سنگ قبرش   نقش تفنگ و سر شکار  و ....... را سفارش دادند که  هم اکنون  این طراحی ها   در محل قبرستان  طایفه چهارده چریک  ها روی قبر نامبرده  خود نمائی می کند . 

 شکار چی ها

  شکار  چیان  زیادی  در طوفشیرین  بودند . که اکنون اکثرا"در قید حیات نیستند   و مهمترین  آنها  شامل  :   محمد افشار .    ملک حسین عسکری  .      غلام حسین  یزدانی .  آ جعفر کیانی  بهرام صفی خانی . فتح ا..... قراچه .(معروف به فتح ا.. شکاری   که از این  راه امرار معاش می کرد . ) ملک شمشیری .  خان علی شمشیری(دارای تفنگ ساچمه زنی دولول بلژیکی بود ) . مشهدی منصور تفاوتی  که در محل فلوتنگ  زندگی می کرد .و افرادی مانند : ح -  افشاری  (دارای تفنگ ساچمه زنی ).  شکر علی   چهارده چریک (دارای تفنگ دو لول امریکائی بود ) .  آقارضا حیدری .   اردشیر عبداللهی و برادران . و  مظفر کیانی(تفنگ پوز پر داشتند ) و ......................... که در مرحله بعدی  قرار دارند .

        تفنگ های شکار  شامل  :

                    1-  تفنگ های  ساچمه زنی ( ساخت کارخانجات  خارجی  اروپائی و امریکائی.: شامل  آلمانی  بلژیکی . فرانسوی .......  )              2-  تفنگ های  سر پر (دهن پر   یا  پوز پر.......تولید محلی  )

               انواع   صیدو صیادی   شامل : 1--  شکار  پرنده   2- حیوانات شکاری  

 

      البته در رابطه  با نحوه شکار و صید  هرکدام  ذوق و سلیقه خاصی را داشتند  و برخی  بیشتر  پرنده  زن    بودند و به شکار  کبک و تیهو ( توهی ) بلدر چین . و کغاء و دراج  علاقه داشتند و بر خی  به شکار  میش و قو چ و  بز کوهی و آهو    می پرداختند البته شکار حیوانات  تفنگ و تجهیزات مطمئن تری را می طلبید . وفقط در قدیم که شکار فراوان بود امکان صید با تفنگ  پوز پر  شدنی بودو در شرایط فعلی  کاری بس دشوار می باشد  زیرا شکار همینکه  بوی انسان  را متوجه بشود پا به فرار می گذارد  و برای شکار با تفنگ  پوز پر باید  بسیار به شکار نزدیک شد تا شکار در تیر رس قرار بگیرد . و گرنه  امکان تیر اندازی میسر نمی باشد  و بدی این نوع تفنگ ها این است  که  برای مسلح کردن تفنگ  باید زمان کافی داشته باشی  تا  به اندازه   یک گلوله ساچمه در تفنگ بریزی و سپس با سمبه (میله باریک و بلند ) آنرا بکوبی  تا در لوله تفنگ  جای بگیرد  و یه مقدار  تیکه پارچه هم  روی آن بگذاری و بکوبی  و سپس چاشنی  در انتهای  منفذ لوله بگذاری  تا در اثر انفجار چاشنی  ساچمه ها به طرف  محل نشانه روی  پرتاب شوند . و در موقع شکار  اگر تیر به هدف نخورد دیگر  شکار  از محل  می گریزد  زیرا  فرصت کافی برای فرار دارد . و ناراحتی  شکار چی هم بسیار است . چون هم تیر به هدف نخورده وهم باید  بنشیند و زمانی را سپری کند تا تفنگ را پر کند .

  روش صید و شکا ر

1-     شکار پرنده 

  الف  : در حال پروازو نشسته

 در رابطه با روش صید و شکار  افراد مختلف . نکات خاصی مورد توجه می باشد . بعضی که پرنده  زن هستند  در اثر تجربه  می دانند  که  چطورو به چه طریق   چه پرنده ای را شکار کنند . مثلا" شکار دراج  که پرنده ای بسیار حمایت شده است  و شکار آن هم ممنوع است   بیشتر در حال حرکت و پریدن  شکار می شود . و زود در اثر کوچکترین  صدائی  می پرد و به علت وزن سنگین خود  نمی تواند  در اسمان اوج بگیرد و مقدار کمی می پرد و قابل تعقیب است . البته هم اکنون بیشترین صید پرنده دراج در خوزستان   بوسیله  کشاورزان   می باشد  زیرا در مقابل حرکت تراکتور و نور چراغ ان در شب   بی حرکت می شوند و گاهی چشم خود را می بندند .   و کشاورزان می روند و انها را با دست می گیرند .  ولی در کل . دراج  بیشتر   در حین پریدن با تفنگ  پرنده زنی    معمولا شکار می شود . و کبک و تیهو  هم در حالت  نشسته وهم پرواز صید می گردد ولی بیشتر  در حال استراحت  و ایستاده شکار می شود .

 

 

 

 

 

 

 

        ب : گستردن  دام و  تله و کمین  پرنده  

و یکی از روش های صید پرندگان   گستردن دام برای آنها می باشد  که در دام  و تله  گیر می افتند .و روش دیگر کمین کردن برای آنها در کنا ر برکه و چشمه های آب است  بخصوص  در حاشیه های چشمه شیرین در منطقه  دره طوفشیرین . و روش کار این نوع صیادان  بدین گونه می باشد که از قبل در کنار چشمه های آب  یک کمینگاه یا به زبان محلی کومه ( کوله یا کله )  درست می کنند و ان را  با پوشش منطقه  که بیشتر چوب و درختچه های کوچک است می پو شانند و حتی در کف  ان برای امنیت از خطر حشرات مو ذی  سموم افات کشاورزی  هم می ریزند . بطوریکه  مورچه هم در انجا کمتر مزاحم باشد  و سپس در موقع ظهر تابستان که هوا بسیار گرم  است می روند ودر آن کمین می کنندو پرندگان وقتی  برای خوردن آب می آیند  آنها را شکار می کنند .و حتما"  باید  قبل از نوشیدن  آب شکار شوند چون به محض آب خوردن  سریع پرواز می کنند . واین روش بسیار بی رحمانه  است  که پرنده  زبان  بسته را  در حین  تشنگی  با گلوله سرب آتشین  شکار بکنی . البته شکار  آنهاهم به همین راحتی نیست و به راحتی صید نمی شوند و  پرندگان بصورت  گله گله  و چند تائی  برای نوشیدن  آب به نزدیکی های چشمه  می آیند و اگر کسی  در کمین گاه  باشد  ظاهرا" متوجه می شوند و گاهی ساعت ها  می ایستند واز دور و روی بلندی ها  به چشمه  نگاه می کنند و به  چشمه نزدیک نمی شوند و صیاد هم باید کوچکترین جنبشی نداشته باشد و مانند یک ادم  خشک  شده   چندین ساعت بنشیند  تا پر نده  احساس کند کسی در محل  چشمه موجود نمی باشد . و کوچکترین حرکات را زیر نظر می گیرند  و کنترل و پاک کردن محل چشمه  هم در دسته  پرندگان  با  پرنده  بزرگتر می باشد  که به او کل  یا بزرگ می گویند . و تا او اعلان امنیت نکند  هیچ پرنده ای به چشمه نزدیک  نمی شود . و اول خودش می آید  در بلندی  می ایستد و محل را وارسی می کند وسپس  اشاره می کند  که پرندگان  بیایند و خودش هم بعد از اینکه همه آبّ خوردند و رفتند  آبّ می خورد و میرود و صیادهم باید  آنقدر صبر داشته باشد  تا چندین   پرنده  کنار چشمه بنشیند و برای یک  پرنده  تیرش را نزند  وچون بعد از ردن تیر دیگر ماندنش در آنجا بی فایده است چون دیگر  تا ساعت ها  یا ان روز پرنده  انجا نمی آید . وتحمل این سختی برای  شکار  فقط از صیاد برمی اید که عشق و علاقه  به شکار دارد . و افراد متفرقه حال و حوصله  اینکار ها را ندارند . و برخی دیگر از پرنده زن  ها در کوه و دره  ها می گردند و هر جا پرنده ای دیدند او را تعقیب می کنند تا و او را شکار کنند و برخی هم (مانند :  اردشیر  عبدالهی ) با دانستن  صدای  پرندگان  در گوشه ای می نشینند و صدای پرنده جنس مخالف را سر می دهند و آن پرنده هم با خیال اینکه  صدا صدای پرنده  هم نوع وجنس مخالف است به سرعت  یه محل میآید و سپس همینکه به نزدیکی  حتی چند متری صیاد   رسید صید می گردد .   

 

 

 

 

 

 

                    

   2- شکار حیوانات

   شکار چیا ن  حیوانات  هم که اغلب  دارای تفنگ  ساچمه زنی .  با ساچمه های مختلف از پرنده زنی تا چهار پاره   که برای صید های سنگین وزن می باشد  می باشند (چارپاره  چندین گلوله درشت است که در یک  فشنگ قراردارد ) و هر کدام از این گلوله ها برای صید یک حیوان به اندازه گوسفند و بزرگتر  کافیست .   حال روش   صید  صیادان شکار قوچ ومیش  هم  در افراد مختلف فرق دارد .

 

معرفی  چند  شکار چی :

 

        فتح ال.... قراچه........ شکارچی  سنتی با تفنگ پوز پر

 در قدیم الایام که شکار بسیار فراوان بود  برای شکار  با  تفنگ  پوز پر   شکار چیان  خیلی به  شکار نزدیک میشدندو اغلب دره هامملو از شکار  فراوان بود و شکار هم  به علت عدم ترس از  حیوانات گوشتخوار  که  به ندرت یافت میشد . در منطقه کمتر متواری می شد . و یکی از کسانی  که بیشترین  فعالیتش برای امرار معاش صید شکار و فروش گوشت آن بود  آقای  فتح ال.... قراچه بود  که حتی برخی اوقات با پای برهنه  شکار را تعقیب می کرد و آنقدر  جان سخت بود  که شکار را خسته می کرد  تا او را شکار کند .و  شکار صید شده را روی دوش می گرفت  و از مسافت های دور با لب تشنه  به خانه می آورد . و به همین خاطر به فتح ال.. شکاری معروف بود  . وی مردی با قد متوسط و موهای قرمز و صورتی استخوانی  و زمخت با  هیکلی تنومند  . واز طایفه  قراچه   ودر محله  فارسیمدان زندگی می کرد و در سال 1351  از هفتکل به  امیدیه  رفت و در آنجا ساکن شد .و سپس فوت نمود .  

 

 

   ملک حسین  عسگری ....شکار چی  سنتی با تفنگ پوز پر    

     همانطور که قبلا" گفتیم  هم به ساخت تفنگ پوز پر مشغول بود وهم به شکار و کشاورزی می پرداخت . وی نیز صید خود را  با تفنگ پوز پر  انجام می داد ودر قدیم که حیوانات فراوان بودند  بیشتر  به شکار میش و قوچ  می پرداخت وسپس با کم شدن  آنها به صید پرندگان  بعنوان تفریح  خود را سر گرم می کرد . و ی نیز سرسختی خاصی در صید و صیادی از خود بروز می داد .

 

 

 

 

 

   محمد افشاری نسب (محمد افشار )

       محمد افشار از کسانی بود  که دارای تفنگ شکاری  ساچمه زنی   پنج تیر پران  بلژیکی  بود و همانطور که قبلا" ذکر گردید با   این نوع  تفنگ ها همه طور صیدی را می شد انجام داد از پرنده  تا حیوانات سنگین وزن  .  و ساچمه های فشنگ ها  دارای تنوع از ریز تا درشت بودند که مخصوص صید های مختلف بود . این شخص  شکار  را بعنوان تفریح و سرگرمی  انجام می داد و بیشتر به صید اهو در دشت هفتکل  تا شوشتر و رامهرمز می پرداخت و روش شکار او بیشتر به حالت سواره با خود روی جیپ  بود و در شب ها  به دنبال شکار ها  با جیپ می افتاد و وقتی شکار در تیر رس قرار می گرفت  به  آنها شلیک می کرد و با تفنگ مخصوصش  تیر های فراوانی  را به طرف شکار ها می انداخت . و انقدر در کارش مهارت داشت  که گاهی چندین  شکار را با هم صید می نمود . و از انجا که در حراست  شرکت نفت شاغل بود .  بیشتر کسانی  که به شکار  علاقه داشتند  با وی رفیق بودند . وروئسای  شرکت نفت از خوزستان تا تهران  هر کس که به شکار علاقه داشت  به منطقه می امد و با وی به شکار می رفت و نامبرده  هر وقت مهمان داشت در هنگام شکار  بیشتر رانندگی می کرد و خود را به شکار ها می رساند  تا شکار چی مهمان به طرف انها تیر اندازی کند .وی در طول عمر شکار خود . همه نوع شکار ی را انجام داده بود . از انواع  پرنده  تا قوچ و میش و گراز و گرگ وکفتار و غیره ....... وی در سال1345  از هفتکل به گچساران و سپس به میدان جعفر  آغاجاری (شرکت گاز  ) منتقل شد . و بعد از باز نشستگی به شیراز رفت  ودر سال 1365 فوت نمود .

 

 

      غلامحسین  یزدانی  

        وی به  غلام یزدانی معروف بود. که دارای تفنگ شکاری   پنج تیر پران  بلزیکی  بود . وبیشتر به شکار قوچ و میش  و بز کوهی  می پرداخت.  و شکار های صید شده را روی دوش تا خانه می آورد . وی مجهز به وسایل شکار از جمله دوربین و لوازم مخصوص بود  و شگرد کار وی این بود که فبل از طلوع افتاب  می رفت  و روی بلندی  ها می نشست  و دوربین می انداخت   تا شکار  خود را بیابد و سپس ان را دنبال کند  وصید نماید . و برخی اوقات نیز با دوستان خود به شکار  می رفت و در مناطق  مورد نظر  به  دنبال  شکار می گشتند  تا صید خود را بیابند . وی نیز به علت مهارت در شکار دوستان فراوانی داشت  از جمله  آقا رضا حیدری  که همیشه  ور دست وی بود و لوازم شکار و اسباب کار ( آذوقه و آب  و ......) را فراهم می کرد . وایندو وابستگی خاصی به همدیگر پیدا کرده بودند . و بدون یکدیگر به شکار نمی رفتند . وی در سال 1351 توسط یکی از دوستانش  در هنگام شکار  به قتل رسید .

این چهار نفر از کسانی بودند  که در این حرفه . از بقیه معروف تر بودند . و بعنوان  نمونه  از آنها  یاد شده است و اکنون در سرای باقی قرار دارند . ولی یاد انها  با شکار هم آجین شده است .

 

 

------------------------------------------------------------------------------------- 

 

 

 

 

 

 

 

 

+ نوشته شده توسط manoochehr
/ 1 نظر / 92 بازدید
قاسم رضايي

سلام وخسته نباشيد/توضيحات خيلي شفاف ولذتبخش بودوحسابي حال وهوام عوض شدوبااين توضيحات .خاطره هايي رو كه مادر هميشه از شكارعمو محمد.فتح ال..شكاري.باغ ابولحسن وچشمه شيرين برايمان تعريف ميكرد شيرينترشد/باتشكر دوستدارت قاسم رضايي [گل][گل][گل]